Chí Phèo

Chương 1 — Tiếng chửi làng Vũ Đại

đăng 4 thg 10, 2026 · 1220 từ

Chí Phèo vốn là một đứa trẻ bị bỏ rơi ở lò gạch cũ, được người ta truyền tay nuôi dưỡng rồi lớn lên làm canh điền cho nhà bá Kiến. Do ghen tuông vẩn vơ, ông lý Kiến ngầm đẩy Chí Phèo vào tù khiến hắn biệt tăm nhiều năm. Khi trở về làng, Chí Phèo đã thay đổi hoàn toàn với đầu trọc lốc, răng cạo trắng và khắp người xăm trổ đầy những hình thù ghê rợn. Hắn say khướt xách vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến chửi bới ầm ĩ để nằm vạ, khiến cả nhà hoảng sợ cho đến khi lý Cường xuất hiện đánh nhau với hắn.

Giữa lúc đám đông tụ tập xem náo nhiệt, cụ bá Kiến về đến nơi và nhanh chóng hiểu rõ cơ sự. Bằng thái độ khôn ngoan, mềm mỏng đúng lúc, cụ không hề dùng vũ lực mà lại mời Chí Phèo vào nhà uống nước, xoa dịu sự hung hăng và biến kẻ thù nguy hiểm thành người có thể lợi dụng. Chí Phèo ngẩn ngơ trước sự nhún nhường của bá Kiến, nhận ra sự cô độc của bản thân và cuối cùng chấp nhận bước vào nhà trong sự bối rối lẫn hả hê.

Bá Kiến vốn là kẻ từng trải, hiểu rõ quy luật cai trị ở cái làng Vũ Đại vốn phức tạp và đầy rẫy tranh chấp ngầm giữa các thế lực. Nhớ lại những trường hợp đầu sỏ trước kia như Năm Thọ hay binh Chức, cụ nhận ra rằng những kẻ liều lĩnh, không nơi nương tựa mới là thành phần đáng sợ nhất nhưng cũng hữu dụng nhất để giữ gìn thế lực. Thay vì dồn ép vào đường cùng khiến chúng nổi loạn, cụ luôn biết cách dùng sự mềm mỏng, tiền bạc và sự bao che để thu dụng chúng làm tay sai đắc lực cho mình.

Thêm một cơ hội trả thù

Chí Phèo rời nhà bá Kiến với tâm trạng vô cùng hể hả và một đồng bạc dư dả để uống thuốc hay mua rượu. Chỉ sau vài ngày, hắn đã nhẵn túi và ngang nhiên đến quỵt rượu mụ hàng rượu, thậm chí còn châm lửa định đốt mái lều khi mụ ngần ngừ. Xách chai rượu về miếu bờ sông uống cùng chuối xanh và muối trắng, hắn lại lảo đảo đi tìm bá Kiến để đòi... đi tù vì ở ngoài không có nổi một tấc đất cắm giùi để làm ăn.

Khi bị cụ bá quát tháo, hắn rút con dao nhỏ ra dọa đâm chết dăm ba người rồi bắt giải huyện. Bá Kiến vốn khôn ngoan liền dùng mưu khích tướng, sai Chí Phèo đến đòi nợ năm mươi đồng từ đội Tảo, một tay vai vế vốn là đối thủ cạnh tranh có vây cánh mạnh trong làng. Nhờ đội Tảo đang ốm liệt giường và người vợ chuộng hòa bình nên đã trả đủ tiền, Chí Phèo quay về đắc chí và được cụ bá thưởng tiền cùng năm sào vườn ở bãi sông, chính thức có nhà khi mới hăm bảy hay hăm tám tuổi.

Giờ đây, Chí Phèo đã thành một con người không rõ tuổi tác với gương mặt chằng chịt sẹo và biến dạng như loài vật. Cuộc đời hắn trôi qua trong những cơn say triền miên triền miên từ ngày này sang tháng khác, trở thành con quỷ dữ chuyên phá phách, đâm chém và làm công cụ cho kẻ khác sai khiến. Một đêm trăng sáng, khi đang định đi gây sự, hắn tạt vào uống rượu với tự Lãng rồi say sưa ra về bứt rứt ngứa ngáy và đi xuống bờ sông. Tại đây, hắn tình cờ phát hiện thị Nở, một người đàn bà ngẩn ngơ và xấu ma chê quỷ hờn, đang ngủ say sưa một mình bên gốc chuối. Bản năng trỗi dậy, hắn rón rén đến gần và ôm lấy thị giữa lúc thị giật mình vùng vẫy kêu cứu.

Giấc mơ lương thiện

Trải qua một đêm say sưa và mặn nồng bên thị Nở, Chí-Phèo tỉnh dậy khi trời đã sáng rõ và cảm nhận được sự thay đổi lớn trong cơ thể lẫn tâm hồn. Lần đầu tiên sau nhiều năm chìm đắm trong men rượu, hắn thực sự tỉnh táo, nhận thức rõ sự cô đơn, tuổi tác và tương lai đầy ảm ảnh của mình. Sự xuất hiện của thị Nở cùng bát cháo hành nóng hổi đã đánh thức phần người tưởng chừng đã bị vùi lấp bấy lâu nay trong hắn. Hương vị giản dị ấy mang lại cho Chí-Phèo cảm giác được chăm sóc, khiến hắn thèm khát cuộc sống bình yên của một người lao động chân tay và khao khát được làm hòa với mọi người để trở lại làm người lương thiện.

Hắn quấn quýt bên thị Nở, thậm chí ngỏ lời muốn thị về ở chung một nhà để xây dựng hạnh phúc lứa đôi giản dị. Thế nhưng, niềm vui ngắn ngủi ấy nhanh chóng tan vỡ khi thị Nở đem chuyện tình duyên kể với người cô ruột. Người cô vô cùng tức giận, xỉ vả và nhục mạ thị vì dám đi lấy một kẻ lưu manh không cha không mẹ, chuyên nghề rạch mặt ăn vạ. Thị Nở đùng đùng nổi giận chạy đến trút hết những lời cay độc ấy lên đầu Chí-Phèo, từ chối phăng tình cảm và hất hủi hắn một cách phũ phàng.

Bị cự tuyệt trong cơn bàng hoàng, Chí-Phèo uống rượu đến say mèm nhưng càng uống lại càng tỉnh táo và cảm thấy đau đớn, cô độc. Mang theo con dao giắt lưng với ý định đến đâm chết nhà thị Nở, bước chân hắn lại vô tình đưa đẩy đến thẳng cổng nhà bá Kiến. Gặp lúc bá Kiến đang bực bội và ném tiền bố thí, Chí-Phèo hiên ngang tuyên bố không đòi tiền mà chỉ muốn làm người lương thiện. Bị bá Kiến cười cợt, Chí-Phèo uất ức nhận ra rằng không ai có thể trả lại cho hắn bộ mặt và lương tâm nguyên vẹn ngày xưa, để rồi trong cơn phẫn uất tột cùng, hắn vung dao đâm chết bá Kiến trước khi tự sát.

Bóng ma ám ảnh làng Vũ Đại

Thị Nở bước đi giữa lúc làng nước vẫn đang xôn xao bàn tán về vụ án mạng động trời vừa xảy ra tại nhà bá Kiến. Trong lòng người đàn bà dở hơi ấy bỗng dâng lên những cảm xúc đan xen giữa sự tiếc nuối, nỗi xót xa cho một con người đôi lúc hiền lành như đất và cả nỗi lo sợ mơ hồ về tương lai của chính bản thân mình.

Giữa lúc những suy nghĩ mông lung đang cuộn trào trong tâm trí, thị bỗng nhìn thấy thoáng hiện ra một hình ảnh ám ảnh từ quá khứ và định mệnh. Đó là một cái lò gạch cũ bỏ không, nằm hoang vắng, xa xôi nhà cửa và không một ai qua lại. Câu chuyện khép lại với mốc thời gian tháng hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt dưới bút danh Nam Cao.