The Odyssey / Rendered into English prose for the use of those who cannot read the original

Chương 1 — Thông tin xuất bản và mục lục Odyssey

đăng 27 thg 10, 2026 · 337 từ

Phần văn bản này gồm trang bìa mang tiêu đề Odyssey và trang thông tin xuất bản của sách điện tử The Odyssey do Project Gutenberg phát hành, giới thiệu tác phẩm sử thi của Homer qua bản dịch văn xuôi tiếng Anh của Samuel Butler. Sách được cung cấp miễn phí cho người đọc tại Hoa Kỳ và phần lớn các khu vực khác trên thế giới, với những hạn chế sử dụng rất ít. Người đọc có thể sao chép, chia sẻ hoặc tái sử dụng sách theo các điều khoản của giấy phép Project Gutenberg, đồng thời cần tự kiểm tra luật bản quyền tại quốc gia nơi mình sinh sống nếu không thuộc Hoa Kỳ.

Thông tin xuất bản ghi nhận sách được phát hành lần đầu dưới dạng sách điện tử vào ngày 1 tháng 4 năm 1999, mang mã số 1727 trong thư viện Project Gutenberg. Bản điện tử được cập nhật gần nhất vào ngày 2 tháng 12 năm 2023 và sử dụng tiếng Anh. Jim Tinsley cùng David Widger được ghi nhận là những người đóng góp cho ấn bản này. Phần giới thiệu nhấn mạnh rằng bản dịch của Samuel Butler được trình bày dưới dạng văn xuôi tiếng Anh, nhằm giúp những độc giả không thể đọc nguyên tác vẫn có thể tiếp cận tác phẩm.

Mục lục liệt kê hai lời tựa dành cho ấn bản thứ nhất và thứ hai, tiếp theo là hai mươi bốn quyển của The Odyssey, được đánh số liên tục từ Quyển I đến Quyển XXIV. Cuối cùng là phần chú thích. Đây là cấu trúc tổng quan của cuốn sách, cho biết tác phẩm được chia thành các quyển riêng biệt và có hệ thống chú giải đi kèm. Tuy nhiên, phần văn bản được cung cấp chỉ chứa trang bìa, thông tin bản quyền, dữ liệu xuất bản và mục lục, chưa bao gồm nội dung của các lời tựa hay bất kỳ quyển nào trong câu chuyện.

Chương 2 — Thông tin xuất bản và mục lục Odyssey

đăng 27 thg 10, 2026 · 407 từ

Phần này giới thiệu ấn bản điện tử The Odyssey của Homer do Dự án Gutenberg phát hành, đồng thời cung cấp thông tin về quyền sử dụng, lịch sử xuất bản và cấu trúc nội dung của tác phẩm. Sách được cung cấp miễn phí cho mọi người tại Hoa Kỳ và phần lớn các khu vực khác trên thế giới, với rất ít hạn chế về việc sao chép, phân phối hoặc tái sử dụng theo các điều khoản của giấy phép Project Gutenberg. Tuy nhiên, độc giả sống ngoài Hoa Kỳ cần tự kiểm tra quy định pháp luật tại quốc gia mình trước khi sử dụng sách.

Tác phẩm mang tên The Odyssey, do Homer sáng tác và Samuel Butler chuyển dịch sang văn xuôi tiếng Anh. Bản dịch hướng đến những độc giả không thể đọc nguyên tác, giúp họ tiếp cận nội dung tác phẩm thông qua một hình thức diễn đạt bằng tiếng Anh. Sách điện tử được phát hành lần đầu vào ngày 1 tháng 4 năm 1999, với mã số 1727 trong kho lưu trữ của Project Gutenberg. Lần cập nhật gần nhất được ghi nhận là ngày 2 tháng 12 năm 2023. Ngôn ngữ của ấn bản là tiếng Anh, và độc giả có thể tìm thêm thông tin cũng như các định dạng khác thông qua trang web chính thức của Project Gutenberg. Jim Tinsley và David Widger được ghi nhận là những người đóng góp cho ấn bản này.

Phần cuối giới thiệu mục lục, cho thấy cấu trúc tổng thể của cuốn sách. Trước phần chính của tác phẩm là hai lời tựa, tương ứng với ấn bản thứ nhất và ấn bản thứ hai. Nội dung trung tâm được chia thành 24 quyển, đánh số từ Quyển I đến Quyển XXIV. Cách tổ chức này giúp người đọc dễ dàng xác định vị trí của từng phần và theo dõi tiến trình đọc xuyên suốt tác phẩm. Sau 24 quyển là phần chú thích cuối sách, cung cấp một bộ phận bổ trợ cho văn bản chính. Như vậy, phần giới thiệu không kể lại các sự kiện trong Odyssey mà tập trung xác định nguồn gốc, thông tin thư mục, mục đích của bản dịch và cách bố trí nội dung, qua đó giúp độc giả hiểu rõ tính chất của ấn bản điện tử trước khi bắt đầu đọc tác phẩm.

Chương 3 — Lời tựa về nguồn gốc Odyssey

đăng 27 thg 10, 2026 · 868 từ

Trong lời tựa cho bản dịch đầy đủ Odyssey, S Butler giải thích rằng công trình này được xuất bản nhằm bổ sung cho cuốn The Authoress of the Odyssey, ra đời năm 1897. Vì không thể đưa toàn bộ bản dịch vào cuốn sách trước mà không khiến tác phẩm trở nên quá cồng kềnh, ông khi ấy chỉ trình bày bản tóm lược, dù bản dịch hoàn chỉnh đã được thực hiện. Trong lời tựa mới, Butler không có ý định tranh luận lại hai luận điểm trung tâm mà ông từng đưa ra, bởi ông không thấy cần bổ sung hay rút lại điều gì. Luận điểm thứ nhất cho rằng toàn bộ Odyssey được sáng tác tại khu vực ngày nay gọi là Trapani, trên bờ biển phía tây Sicily, bao gồm cả những cảnh ở xứ Phaeacia lẫn Ithaca. Những chuyến phiêu lưu của Ulysses, sau khi đến gần Sicily, thực chất tạo thành một hành trình vòng quanh hòn đảo, từ Trapani rồi trở về đó qua quần đảo Lipari, eo biển Messina và đảo Pantellaria.

Luận điểm thứ hai cho rằng tác giả của sử thi là một phụ nữ còn rất trẻ, sống tại Trapani và đưa chính mình vào tác phẩm dưới hình tượng Nausicaa. Butler nhấn mạnh rằng các lập luận này đã được công bố rộng rãi trên báo chí Anh và Ý từ năm 1892 mà chưa nhận được phản bác nào khiến ông phải trả lời, dù ông không khẳng định giới học giả đã chấp nhận kết luận của mình.

Bên cạnh mục tiêu cung cấp bản dịch cho độc giả tiếng Anh, Butler trình bày những tư liệu bổ trợ nhằm giúp người đọc hình dung rõ hơn thế giới trong sử thi. Ông giữ lại một số hình minh họa từ cuốn sách trước, bổ sung hai hình mới về sân ngoài ngôi nhà của Ulysses, đồng thời đưa vào phụ lục sơ đồ kiến trúc ngôi nhà và khuyến nghị độc giả nghiên cứu kỹ sơ đồ ấy. Về phương pháp dịch, ông nhắc lại rằng chuyển thơ thành văn xuôi tất yếu đòi hỏi sự linh hoạt, bởi những cách diễn đạt phù hợp với thơ có thể trở nên không tự nhiên trong văn xuôi. Do đó, ưu tiên hàng đầu là tạo ra một bản văn xuôi dễ đọc, thay vì bám sát từng cấu trúc nguyên văn. Ông dẫn bản dịch của Butcher và Lang về phần mở đầu Odyssey để độc giả có cơ sở so sánh mức độ tự do trong cách chuyển ngữ của mình. Butler cũng đề xuất rằng các nhà xuất bản đại học nên in những đoạn trong Odyssey được vay mượn từ Iliad bằng kiểu chữ riêng, kèm chú thích bên lề chỉ rõ nguồn gốc.

Ông đã đánh dấu các đoạn tương ứng trong những bản sách gửi cho Bảo tàng Anh và tin rằng việc đối chiếu này sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa hai sử thi.

Butler cho rằng mọi cuộc thảo luận nghiêm túc về nguồn gốc Iliad cần tính đến ba điểm: Odyssey được sáng tác tại một địa phương duy nhất và do đó nhiều khả năng thuộc về một tác giả; tác phẩm ra đời chắc chắn trước năm 750 trước Công nguyên, có lẽ trước cả năm 1000 trước Công nguyên; và người viết đã quen thuộc với Iliad trong hình thức hiện có, vay mượn từ nhiều phần của tác phẩm này, kể cả những phần từng bị nghi ngờ về tính xác thực. Theo ông, việc nhận diện những đoạn trùng lặp sẽ giúp đánh giá lại các nghiên cứu học thuật đang có uy tín, đồng thời giải đáp nhiều điều khó hiểu trong Odyssey vốn bắt nguồn từ ảnh hưởng quá sâu đậm của Iliad. Ông còn lập luận rằng Odyssey hiện tồn tại là sự kết hợp của hai bài thơ riêng biệt. Bài thứ nhất kể về cuộc trở về của Ulysses, gồm phần mở đầu, câu chuyện về người Phaeacia và những cuộc phiêu lưu do chính Ulysses thuật lại, kéo dài đến giữa quyển mười ba.

Bài thứ hai kể chuyện Penelope và những kẻ cầu hôn, đồng thời bao gồm chuyến đi Pylos của Telemachus; mạch truyện này bắt đầu từ phần sau của quyển một, tiếp tục đến hết quyển bốn rồi được nối lại khi Ulysses tỉnh giấc ở quyển mười ba, kéo dài đến hết quyển hai mươi bốn. Butler tin rằng những đoạn bổ sung cùng việc thay đổi vị trí một số cảnh chỉ tạo ra vẻ thống nhất bề ngoài, che giấu sự chuyển hướng từ câu chuyện trở về vốn được yêu cầu ở phần mở đầu sang câu chuyện Penelope và những kẻ cầu hôn chiếm phần lớn tác phẩm. Cuối cùng, ông đề cập một số chi tiết nhỏ về dấu câu và chữ viết hoa trong các ấn bản, thừa nhận không thể giải thích mọi khác biệt nhưng vẫn giữ nguyên cách trình bày của ấn bản Teubner vì tinh thần bảo thủ đối với văn bản.

Chương 3 — Lời tựa về nguồn gốc và cấu trúc Odyssey

đăng 27 thg 10, 2026 · 1985 từ

Trong lời tựa cho ấn bản đầu tiên của bản dịch Odyssey, S. Butler giải thích rằng công trình này được xuất bản nhằm bổ sung cho cuốn The Authoress of the Odyssey mà ông đã phát hành năm 1897. Khi viết cuốn sách trước, ông không thể đưa toàn bộ bản dịch Odyssey vào mà không khiến tác phẩm trở nên quá cồng kềnh, vì vậy ông chỉ trình bày một bản tóm lược của bản dịch vốn đã hoàn thành. Nay ông quyết định công bố bản dịch đầy đủ, kèm theo những chú thích mà ông cho là hữu ích đối với độc giả tiếng Anh. Butler tuyên bố không có ý định tranh luận lại hai luận điểm chính đã trình bày trong công trình trước, bởi ông không có điều gì cần bổ sung hay rút lại. Luận điểm thứ nhất cho rằng toàn bộ Odyssey được sáng tác tại địa điểm ngày nay gọi là Trapani, trên bờ biển phía tây Sicily, và các cảnh liên quan đến người Phaeacia cũng như Ithaca đều bắt nguồn từ cùng khu vực ấy.

Theo cách giải thích của ông, những chuyến phiêu lưu của Ulysses, một khi người anh hùng đến đủ gần Sicily, thực chất tạo thành một hành trình vòng quanh hòn đảo, gần như xuất phát và kết thúc tại Trapani, đi qua quần đảo Lipari, eo biển Messina và đảo Pantellaria. Luận điểm thứ hai táo bạo hơn, cho rằng toàn bộ trường ca được sáng tác bởi một phụ nữ còn rất trẻ sống tại Trapani, người đã đưa hình ảnh của chính mình vào tác phẩm dưới tên Nausicaa. Butler thừa nhận những kết luận này có thể gây ngạc nhiên, nhưng nhấn mạnh rằng ông đã công khai các lập luận quan trọng từ năm 1892 trên tạp chí Athenaeum và tạp chí Eagle mà không nhận được lời phản bác nào khiến ông phải trả lời. Ông cho rằng mình đã tích cực tìm kiếm những sai sót trong lập luận, nên sự im lặng kéo dài phần nào củng cố niềm tin của ông. Tuy nhiên, ông không khẳng định giới học giả nói chung đã chấp nhận các kết luận ấy, mà chỉ cho rằng chúng chưa bị phản bác đủ sức thuyết phục để buộc ông phải tiếp tục tranh luận.

Vì thế, mục tiêu của lời tựa này chủ yếu là giới thiệu bản dịch và giải thích những lựa chọn biên tập, thay vì lặp lại toàn bộ cuộc tranh luận về nguồn gốc của trường ca.

Butler cũng trình bày những tài liệu minh họa và nguyên tắc dịch thuật mà ông áp dụng. Ông giữ lại một số hình ảnh từng xuất hiện trong The Authoress of the Odyssey, đồng thời bổ sung hai hình minh họa nhằm giúp độc giả hình dung rõ hơn sân ngoài của ngôi nhà Ulysses. Ông đặc biệt lưu ý rằng sự xuất hiện của một người đàn ông và một con chó trong một hình ảnh chỉ là tình cờ, bởi ông không nhận ra họ cho đến khi tráng phim. Phần phụ lục còn tái bản những đoạn giải thích sơ đồ ngôi nhà Ulysses cùng chính bản sơ đồ đó, và Butler khuyến nghị độc giả nghiên cứu kỹ tài liệu này. Về phương pháp dịch, ông viện dẫn những nguyên tắc đã trình bày trong lời tựa bản dịch Iliad, đồng thời nhấn mạnh rằng chuyển thơ thành văn xuôi tất yếu đòi hỏi người dịch phải thường xuyên điều chỉnh cách diễn đạt. Những gì phù hợp với thơ có thể trở nên vụng về trong văn xuôi, vì vậy tính tự nhiên và dễ đọc phải được ưu tiên.

Để độc giả có thể đánh giá mức độ tự do mà mình sử dụng, ông trích một đoạn dịch Odyssey của Butcher và Lang, bắt đầu bằng lời khẩn cầu nàng Thơ kể về người anh hùng đã lang thang sau khi thành Troy thất thủ. Đoạn trích nhắc đến những vùng đất Ulysses đã đặt chân tới, những đau khổ ông chịu đựng trên biển, nỗ lực cứu bản thân và đồng đội, cũng như cái chết của những người đồng hành vì sự mù quáng của chính họ khi ăn đàn bò thiêng của Helios. Sau đó, câu chuyện chuyển sang tình cảnh Ulysses bị nữ thần Calypso giữ lại trên hòn đảo xa quê hương, trong khi các vị thần đã định rằng ông phải trở về Ithaca. Poseidon vẫn liên tục giận dữ với người anh hùng, nhưng lúc ấy đang ở vùng đất xa xôi của người Ethiopia để dự lễ hiến tế. Tại Olympus, Zeus suy ngẫm về số phận Aegisthus, kẻ đã chiếm đoạt người vợ của con trai Atreus và sát hại chồng nàng khi ông trở về.

Zeus cho rằng con người thường đổ lỗi cho thần linh về tai họa, trong khi chính những lựa chọn thiếu sáng suốt của họ mới gây ra nhiều đau khổ. Hermes từng cảnh báo Aegisthus không được giết người chồng hay quyến rũ vợ ông, đồng thời báo trước rằng Orestes sẽ báo thù khi trưởng thành, nhưng Aegisthus phớt lờ lời cảnh báo và cuối cùng phải trả giá. Athene đồng tình rằng Aegisthus đáng chịu số phận ấy, song bày tỏ lòng thương cảm đối với Ulysses, người đang bị Calypso giữ lại và ngày đêm khao khát trở về quê nhà, dù chỉ được nhìn thấy khói bốc lên từ mảnh đất thân yêu cũng đủ khiến ông mãn nguyện. Nàng trách Zeus dường như không quan tâm đến cảnh ngộ của người anh hùng, mặc dù Ulysses từng dâng lễ vật cho ông trên đất Troy. Qua đoạn trích này, Butler vừa minh họa nội dung mở đầu của trường ca vừa cho thấy cách một bản dịch văn xuôi có thể truyền tải mạch truyện, cảm xúc và lập luận mà không nhất thiết bám sát từng cấu trúc nguyên tác.

Một vấn đề học thuật quan trọng khác mà Butler nêu ra là mối quan hệ giữa Odyssey và Iliad. Ông nhận xét rằng Odyssey chứa rất nhiều đoạn vay mượn từ Iliad, nhưng đã từ bỏ ý định in những đoạn tương đồng bằng kiểu chữ khác và ghi chú dẫn chiếu bên lề, vì cách trình bày ấy sẽ khiến bản dịch trở nên quá nặng tính học thuật. Thay vào đó, ông đề nghị các nhà xuất bản đại học nên phát hành một bản văn Hy Lạp của Odyssey trong đó những đoạn trùng lặp với Iliad được đánh dấu rõ ràng và kèm theo tham chiếu. Ông đã tặng Bảo tàng Anh một bản Odyssey có gạch chân và ghi chú thủ công những đoạn liên quan, cùng một bản Iliad được đánh dấu theo chiều ngược lại, nhằm tạo điều kiện cho sinh viên đối chiếu hai tác phẩm. Theo Butler, bất cứ ai nghiên cứu những tranh luận về Iliad kể từ thời Wolf đều phải cân nhắc ba tiền đề mà ông cho là thiết yếu. Thứ nhất, Odyssey có thể được xác định là bắt nguồn từ một khu vực địa lý duy nhất và do đó có khả năng được sáng tác bởi một tác giả duy nhất.

Thứ hai, trường ca chắc chắn ra đời trước năm 750 trước Công nguyên và theo ông nhiều khả năng còn sớm hơn năm 1000 trước Công nguyên. Thứ ba, tác giả Odyssey đã quen thuộc với Iliad trong hình thức mà tác phẩm hiện còn, đồng thời vay mượn từ cả những phần bị giới học giả nghi ngờ về tính xác thực lẫn những phần được công nhận rộng rãi hơn. Butler cho rằng bỏ qua các tiền đề này sẽ khiến những cuộc thảo luận học thuật trở nên thiếu công bằng đối với độc giả. Nếu khảo sát những đoạn tương đồng một cách có hệ thống, người nghiên cứu có thể đánh giá lại giá trị của nhiều công trình phê bình đang có uy tín ở Anh và châu Âu. Quan trọng hơn, cách tiếp cận ấy có thể giải quyết một số điều khó hiểu trong Odyssey, bởi nhiều vấn đề theo ông nảy sinh từ việc tác phẩm hấp thụ quá nhiều chất liệu của Iliad. Ông còn cho rằng những bất nhất khác sẽ sáng tỏ khi người đọc hiểu được quá trình hình thành trường ca và nhận ra rằng tác phẩm thực chất gồm hai bài thơ riêng biệt được kết hợp với nhau.

Theo cách phân tích của Butler, phần thứ nhất là câu chuyện Ulysses trở về quê hương, cũng chính là chủ đề mà nàng Thơ được yêu cầu kể trong những dòng mở đầu của Odyssey. Phần này bao gồm câu chuyện về người Phaeacia và những cuộc phiêu lưu mà Ulysses tự thuật trong các quyển chín đến mười hai. Về phạm vi văn bản, nó kéo dài từ khoảng 79 dòng đầu của quyển một, tiếp tục tại dòng 28 của quyển năm, rồi chạy liên tục đến giữa dòng 187 của quyển mười ba, nơi kế hoạch ban đầu bị từ bỏ. Phần thứ hai kể về Penelope, những kẻ cầu hôn và chuyến đi Pylos của Telemachus. Phần này bắt đầu khoảng dòng 80 của quyển một, tiếp diễn đến hết quyển bốn, sau đó bị gián đoạn cho đến khi Ulysses tỉnh giấc ở giữa dòng 187 của quyển mười ba, rồi tiếp tục đến hết quyển hai mươi bốn. Butler tin rằng sự kết hợp giữa hai câu chuyện đã làm biến đổi cấu trúc ban đầu của tác phẩm.

Theo ông, những đoạn được bổ sung ở các quyển mười một và chín, cùng việc viết lại một cuộc hội nghị của các vị thần ở đầu quyển năm để thay thế cuộc hội nghị từng nằm trong phần mở đầu, là những biện pháp nhằm tạo ra vẻ thống nhất giữa hai kế hoạch sáng tác. Chúng che giấu phần nào sự thật rằng nàng Thơ được yêu cầu kể về một chủ đề nhưng lại dành phần lớn thời gian để kể một câu chuyện khác, với cao trào mà lời mở đầu không hề yêu cầu. Trong cách phân chia của Butler, hành trình trở về chiếm khoảng tám quyển, trong khi câu chuyện Penelope và những kẻ cầu hôn chiếm mười sáu quyển. Ông khẳng định cách giải thích này về cơ bản vẫn đúng, dù chỉ trình bày ngắn gọn trong lời tựa và dẫn độc giả đến những trang phân tích chi tiết hơn ở cuốn sách trước. Cuối cùng, Butler đề cập đến vài vấn đề nhỏ trong ấn bản Teubner tại Leipzig năm 1894, nơi các quyển hai và ba kết thúc bằng dấu phẩy.

Ông cho rằng dấu câu xuất hiện muộn hơn rất nhiều so với thời Odyssey ra đời, nên việc tuân thủ tuyệt đối cách ngắt câu của một ấn bản hiện đại không quá quan trọng, nhưng vẫn giữ nguyên cách trình bày ấy vì tinh thần bảo thủ trong biên tập. Ông cũng thắc mắc vì sao một số từ mở đầu các quyển hai, sáu, bảy và tám được viết hoa trong khi những từ tương ứng ở các quyển khác lại không được viết hoa, dù ấn bản vốn được chuẩn bị rất cẩn thận. Lời tựa khép lại bằng những nhận xét về kỹ thuật văn bản, sau khi Butler đã xác định rõ mục đích của bản dịch, bảo vệ các luận điểm về nguồn gốc Odyssey và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu đồng thời hai trường ca để hiểu cấu trúc và lịch sử hình thành của chúng.

Chương 4 — Lời tựa cho lần xuất bản thứ hai

đăng 27 thg 10, 2026 · 669 từ

Henry Festing Jones giới thiệu những điều chỉnh trong lần tái bản bản dịch Odyssey của Butler, vốn được xuất bản lần đầu vào năm 1900, cùng với The Authoress of the Odyssey, xuất bản năm 1897. Lời tựa này đi kèm với lần xuất bản mới của cả hai tác phẩm, đồng thời dẫn chiếu đến lời tựa của ấn bản mới The Authoress of the Odyssey, nơi Jones đã trình bày nguồn gốc hình thành hai cuốn sách. Mục tiêu chính của lần tái bản là duy trì sự trung thành với các ấn bản ban đầu, đồng thời thống nhất hình thức trình bày của chúng với những tác phẩm khác của Butler. Kích thước trang được thu nhỏ, nhưng nhờ sử dụng kiểu chữ nhỏ hơn, số lượng từ trên mỗi trang vẫn được giữ nguyên, bảo đảm các tham chiếu trong sách tiếp tục chính xác. Ngoài việc sửa lỗi in và những sai sót hiển nhiên, người biên tập không có ý định chỉnh sửa nội dung hay cập nhật tác phẩm theo những nghiên cứu mới.

Jones liệt kê ba thay đổi đáng chú ý trong lần xuất bản này. Thứ nhất, phần mục lục tra cứu đã được sửa đổi. Thứ hai, do diện tích trang nhỏ hơn, một số tiêu đề phải được rút gọn, và quá trình này cũng tận dụng những chỉnh sửa, bổ sung mà chính Butler từng ghi chú trong các bản sách riêng của mình, bao gồm cả tiêu đề phụ và lời chú bên lề. Thứ ba, phần lớn tranh minh họa nay được bố trí mỗi tranh trên một trang, thay vì thường có hai tranh trên cùng một trang như trước. Sơ đồ ngôi nhà của Ulysses cũng phải được thu nhỏ để phù hợp với cách trình bày mới.

Một vấn đề đáng chú ý liên quan đến cách Butler diễn đạt phép so sánh trong Odyssey. Trong The Authoress of the Odyssey, Butler nhận xét rằng không nhà thơ lớn nào lại so sánh người anh hùng của mình với một cái dạ dày chứa đầy máu và mỡ đang được nấu trên lửa. Tuy nhiên, bản dịch Odyssey của ông lại mô tả Ulysses trở mình qua lại như một người đang xoay một cái dạ dày đầy máu và mỡ trước ngọn lửa nóng để thức ăn chín nhanh hơn. Hình ảnh này thể hiện tâm trạng giằng co của Ulysses khi cố kiềm chế bản thân, đồng thời suy tính cách một mình tiêu diệt đám cầu hôn đông đảo và độc ác. Jones nhận thấy giữa hai cách diễn đạt có một khác biệt tinh tế: ở nhận xét ban đầu, Ulysses được so sánh trực tiếp với cái dạ dày, còn trong bản dịch, chàng được so sánh với người đang xoay nó. Vì vậy, Jones cho rằng có lẽ Butler đã thay đổi quan điểm trong khoảng thời gian từ năm 1897 đến năm 1900, và phép so sánh thứ hai hoàn toàn có thể là hình ảnh mà một nhà thơ lớn sử dụng.

Cuối lời tựa, Jones bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với A T Bartholomew thuộc Thư viện Đại học Cambridge và Donald S Robertson, nghiên cứu viên của Trinity College, Cambridge, vì sự hỗ trợ tận tâm trong quá trình chuẩn bị bản in. Đặc biệt, Robertson đã kiểm tra và sửa chữa toàn bộ những trích dẫn cùng các tham chiếu liên quan đến Iliad và Odyssey, một công việc mà Jones đánh giá là được thực hiện xuất sắc. Ông còn cảm thấy việc Robertson tham gia chăm sóc di sản của Butler mang ý nghĩa cá nhân sâu sắc, bởi Robertson là con trai của người bạn cũ H R Robertson, từng học nghệ thuật cùng Butler tại trường Cary ở Bloomsbury hơn nửa thế kỷ trước. Lời tựa được ký tên Henry Festing Jones tại Maida Vale, ngày 4 tháng 12 năm 1921.

Chương 5 — Các vị thần và sự thức tỉnh của Telemachus

đăng 27 thg 10, 2026 · 823 từ

Tại hội nghị trên đỉnh Olympus, Jove bàn với các vị thần về số phận con người và trường hợp của Aegisthus, kẻ đã quyến rũ vợ Agamemnon rồi sát hại ông, bất chấp lời cảnh báo của Mercury rằng Orestes sẽ trả thù khi trưởng thành. Jove cho rằng con người thường đổ lỗi cho thần linh trong khi chính hành động thiếu suy xét của họ mới dẫn đến tai họa. Minerva đồng tình rằng Aegisthus đáng phải chịu hình phạt, nhưng nàng đau lòng trước cảnh Ulysses vẫn chưa thể trở về Ithaca sau cuộc chiến thành Troy. Chàng đang bị nữ thần Calypso giam giữ trên hòn đảo xa xôi, nơi nàng tìm mọi cách quyến rũ chàng quên đi quê hương và gia đình. Jove khẳng định ông không quên người anh hùng tài trí, vốn luôn dâng lễ vật hậu hĩnh cho các vị thần, nhưng Neptune vẫn căm giận Ulysses vì chàng đã làm mù mắt Polyphemus, người con khổng lồ của thần biển. Neptune hiện đang ở xứ sở của người Ethiopia, tạo cơ hội cho các vị thần khác bàn cách giúp Ulysses hồi hương. Theo đề nghị của Minerva, Mercury sẽ đến báo cho Calypso biết quyết định của thần linh, còn nàng sẽ đến Ithaca để khích lệ Telemachus, con trai Ulysses, đứng lên bảo vệ gia đình và tìm kiếm tin tức về cha.

Minerva hóa thân thành Mentes, thủ lĩnh người Taphians và là bạn cũ của Ulysses, rồi đến nhà chàng tại Ithaca. Tại đây, nàng chứng kiến cảnh những kẻ cầu hôn Penelope ngang nhiên chiếm dụng tài sản của gia đình, giết mổ gia súc, ăn uống xa hoa và vui chơi như thể ngôi nhà thuộc về mình. Telemachus, vốn luôn đau buồn vì cha mất tích và bất lực trước sự ngạo mạn của đám người này, vui vẻ đón tiếp vị khách lạ. Chàng thổ lộ rằng mình thà biết cha đã chết trong chiến trận hoặc được chôn cất tử tế còn hơn phải sống trong nỗi bất định, không biết cha đang ở đâu. Sự vắng mặt của Ulysses không chỉ khiến chàng mất đi chỗ dựa mà còn tạo điều kiện cho các thủ lĩnh từ Ithaca và những hòn đảo lân cận phá hoại gia sản, lấy cớ cầu hôn Penelope để tiếp tục bám trụ trong nhà. Penelope chưa dứt khoát từ chối tái giá cũng chưa chấp nhận một người chồng mới, khiến tình cảnh càng kéo dài. Nghe vậy, Minerva khẳng định Ulysses vẫn có thể còn sống và, nếu trở về với sức mạnh cùng tài trí như trước, chàng sẽ dễ dàng trừng trị những kẻ cầu hôn. Nàng khuyên Telemachus triệu tập hội nghị người Achaeans vào sáng hôm sau để công khai yêu cầu họ rời đi, đồng thời lên đường đến Pylos gặp Nestor rồi đến Sparta gặp Menelaus để tìm hiểu tung tích của cha. Nếu Ulysses đã chết, chàng phải tổ chức tang lễ, dựng mộ tưởng niệm và để Penelope trở về nhà cha mình tái giá; sau đó, chàng cần tìm cách loại bỏ những kẻ đang chiếm đoạt gia sản. Minerva nhắc đến Orestes như một tấm gương về lòng can đảm và danh dự của người con biết báo thù cho cha.

Sau khi Minerva rời đi, Telemachus nhận ra vị khách thực chất là một vị thần đã tiếp thêm sức mạnh cho mình. Khi nghe thi sĩ Phemius hát về những đau khổ của người Achaeans trên đường trở về từ Troy, Penelope đau đớn yêu cầu ông đổi sang một câu chuyện vui hơn vì khúc ca gợi nhớ người chồng mất tích. Tuy nhiên, Telemachus lần đầu thể hiện quyền uy bằng cách yêu cầu mẹ trở về phòng, tiếp tục công việc trong nhà và để đàn ông đảm trách lời nói cùng việc quản lý gia đình. Penelope kinh ngạc nhưng vẫn làm theo lời con. Sau đó, Telemachus công khai cảnh cáo những kẻ cầu hôn rằng sáng hôm sau chàng sẽ triệu tập hội nghị và yêu cầu họ rời khỏi nhà, nếu không họ sẽ phải chịu sự trừng phạt của Jove. Antinous chế giễu tham vọng của chàng, còn Eurymachus tỏ vẻ hòa nhã nhưng vẫn dò hỏi về vị khách bí ẩn. Telemachus nói Mentes là bạn cũ của cha, dù trong lòng biết đó chính là Minerva. Khi đám cầu hôn tiếp tục vui chơi rồi trở về nơi ở, Telemachus được bà lão Euryclea đưa về phòng. Nằm thao thức suốt đêm, chàng suy nghĩ về chuyến hành trình sắp tới và quyết tâm thực hiện lời khuyên của nữ thần, đánh dấu bước chuyển từ một người con bất lực, chìm trong đau buồn sang một chàng trai bắt đầu chủ động giành lại vị thế trong chính ngôi nhà của mình.

Chương 6 — Telemachus đứng lên bảo vệ gia đình

đăng 27 thg 10, 2026 · 777 từ

Khi bình minh vừa ló rạng, Telemachus thức dậy, mặc quần áo, đeo kiếm và triệu tập cuộc họp toàn dân Ithaca lần đầu tiên kể từ khi Ulysses rời quê hương. Được Minerva ban cho phong thái uy nghi như một vị thần, chàng bước vào nơi hội họp và ngồi vào chỗ của cha mình, khiến những bậc trưởng lão cũng phải nhường đường. Aegyptius, một người giàu kinh nghiệm từng mất con trai Antiphus trong chuyến đi cùng Ulysses đến thành Troy, mở đầu cuộc họp bằng lời thắc mắc về lý do triệu tập dân chúng. Telemachus đứng lên giải thích rằng chàng muốn tố cáo hai tai họa đang giáng xuống gia đình. Trước hết, cha chàng đã mất tích từ lâu, khiến gia đình không còn người che chở. Nghiêm trọng hơn, những chàng trai thuộc các gia đình quyền thế đang ngày ngày kéo đến nhà, giết mổ gia súc, ăn uống phung phí và làm tài sản của chàng cạn kiệt, đồng thời ép Penelope phải chọn một người trong số họ làm chồng. Telemachus đau đớn thừa nhận mình chưa đủ sức mạnh để chống lại họ, nhưng khẩn thiết kêu gọi dân chúng bảo vệ công lý và ngăn chặn sự hủy hoại gia sản của mình.

Antinous đáp trả bằng cách đổ lỗi cho Penelope, kể lại mưu mẹo nàng dùng suốt ba năm để trì hoãn việc tái hôn. Nàng tuyên bố sẽ chọn chồng mới sau khi dệt xong tấm vải liệm cho Laertes, cha của Ulysses, nhưng ban ngày dệt bao nhiêu thì ban đêm lại bí mật tháo ra bấy nhiêu. Khi một nữ tỳ tiết lộ sự thật, các cầu hôn buộc Penelope phải hoàn thành tấm vải và tiếp tục khăng khăng đòi nàng kết hôn. Telemachus từ chối đuổi mẹ khỏi nhà vì điều đó vừa bất hiếu vừa khiến chàng phải trả khoản sính lễ lớn cho Icarius, cha nàng. Chàng cảnh báo rằng các cầu hôn sẽ phải chịu sự trừng phạt của Jove nếu tiếp tục cướp phá tài sản. Ngay lúc ấy, hai con đại bàng xuất hiện trên bầu trời, lao vào nhau dữ dội rồi bay về phía bên phải thành phố. Nhà tiên tri Halitherses giải thích rằng điềm báo báo trước sự trở về của Ulysses và tai họa sắp giáng xuống những kẻ xúc phạm gia đình ông. Tuy nhiên, Eurymachus chế giễu lời tiên tri, còn Leiocritus bác bỏ lời trách móc của Mentor, người bạn cũ của Ulysses, và cuộc họp kết thúc mà không đem lại sự trợ giúp nào cho Telemachus.

Sau khi mọi người giải tán, Telemachus ra bờ biển cầu xin Minerva giúp đỡ. Nữ thần xuất hiện dưới hình dạng Mentor, khích lệ chàng noi gương lòng can đảm và sự khôn ngoan của cha, đồng thời hứa chuẩn bị một con tàu cùng thủy thủ đoàn để chàng đến Pylos và Sparta tìm tin tức về Ulysses. Telemachus trở về nhà, thẳng thừng từ chối lời mời ăn uống giả dối của Antinous và tuyên bố sẽ tiếp tục hành trình dù không có tàu riêng. Chàng lặng lẽ vào kho báu của gia đình, yêu cầu nhũ mẫu Euryclea chuẩn bị mười hai vò rượu ngon cùng khoảng hai mươi đơn vị bột lúa mạch, dặn bà giữ kín kế hoạch với Penelope trong mười hoặc mười hai ngày. Euryclea khóc lóc can ngăn vì sợ chàng gặp nạn và những kẻ cầu hôn sẽ chiếm đoạt toàn bộ gia sản, nhưng cuối cùng vẫn thề giữ bí mật và làm theo lời chàng.

Trong khi Telemachus chuẩn bị, Minerva hóa thành chàng để tập hợp thủy thủ, mượn tàu của Noemon, con trai Phronius, rồi cho đưa tàu xuống nước khi màn đêm buông xuống. Nữ thần cũng khiến các cầu hôn say ngủ, không thể phát hiện kế hoạch. Bà trở lại hình dạng Mentor, gọi Telemachus ra bến cảng, nơi thủy thủ đoàn đã sẵn sàng. Chàng cùng mọi người chuyển lương thực và rượu lên tàu, rồi ngồi cạnh Minerva ở đuôi thuyền trong khi thủy thủ tháo dây neo, dựng cột buồm và giương những cánh buồm trắng. Được nữ thần ban cho luồng gió Tây thuận lợi, con tàu lướt nhanh trên biển đêm. Telemachus cùng đoàn thủy thủ dâng rượu cầu khấn các vị thần bất tử, đặc biệt là Minerva, rồi bắt đầu chuyến hải hành xuyên suốt đêm tối hướng về Pylos, mở ra bước ngoặt quan trọng trong hành trình trưởng thành và tìm kiếm người cha mất tích của chàng.

Chương 7 — Telemachus tìm kiếm dấu vết người cha

đăng 27 thg 10, 2026 · 682 từ

Telemachus cùng Minerva và đoàn tùy tùng đến Pylos đúng lúc dân chúng đang tổ chức lễ hiến tế những con bò đen cho Neptune, vị thần cai quản biển cả và động đất. Dù lo lắng vì chưa quen trò chuyện với những bậc trưởng lão, Telemachus được Minerva khích lệ mạnh mẽ, nhắc nhở rằng các vị thần luôn dõi theo chàng từ khi sinh ra. Pisistratus, con trai Nestor, nồng hậu đón tiếp hai vị khách, mời họ dùng thịt hiến tế và rượu trong nghi lễ. Sau bữa ăn, Nestor hỏi về thân thế và mục đích chuyến đi của họ. Nhờ sự can đảm mà Minerva truyền cho mình, Telemachus thẳng thắn trình bày nỗi đau vì không biết cha mình, Ulysses, đã chết ở đâu và trong hoàn cảnh nào. Chàng tha thiết xin Nestor kể lại những điều ông biết, không che giấu sự thật vì thương hại chàng.

Nestor hồi tưởng cuộc chiến thành Troy kéo dài chín năm, những chiến binh xuất sắc đã ngã xuống và những gian khổ mà quân Achaeans phải chịu đựng. Ông ca ngợi trí thông minh của Ulysses, người luôn cùng ông bàn bạc kế sách vì lợi ích chung, đồng thời nhận thấy Telemachus có cách nói chuyện rất giống cha. Sau khi thành Troy thất thủ, bất hòa giữa Agamemnon và Menelaus khiến quân Achaeans chia thành hai nhóm trên đường trở về. Nestor chọn tiếp tục hành trình về Pylos cùng Diomedes, còn những người khác gặp nhiều tai họa do sự can thiệp của các vị thần. Ông kể lại số phận của một số anh hùng và đặc biệt nhắc đến cái chết của Agamemnon dưới tay Aegisthus. Orestes đã trở về và báo thù cho cha bằng cách giết kẻ sát nhân, qua đó trở thành tấm gương về lòng hiếu thảo và sự dũng cảm. Nestor khuyên Telemachus hãy noi gương Orestes, đứng lên bảo vệ danh dự của mình trước những kẻ cầu hôn đang chiếm đoạt tài sản và đe dọa chàng. Tuy nhiên, Telemachus bi quan, cho rằng mình không thể trông đợi Ulysses trở về hay được các vị thần ban cho cơ hội báo thù.

Chàng chuyển sang hỏi kỹ về cái chết của Agamemnon và vai trò của Menelaus. Nestor giải thích rằng Aegisthus đã lợi dụng lúc Agamemnon vắng nhà để quyến rũ Clytemnestra, vợ ông. Ban đầu bà chống lại sự cám dỗ, nhưng Aegisthus bắt người hát rong được giao nhiệm vụ bảo vệ bà rồi bỏ mặc ông ta trên một hòn đảo hoang. Sau đó, Clytemnestra tự nguyện đến sống với Aegisthus, kẻ giết Agamemnon và cai trị Mycene trong bảy năm, trước khi bị Orestes trở về từ Athens giết chết vào năm thứ tám. Trong khi ấy, Menelaus bị bão tố đẩy dạt đến Ai Cập, nơi ông tích lũy được nhiều vàng bạc và của cải. Từ những câu chuyện này, Nestor khuyên Telemachus không nên xa nhà quá lâu, bởi những kẻ cầu hôn có thể tiếp tục phá hoại gia sản, nhưng vẫn khuyến khích chàng đến Lacedaemon gặp Menelaus để tìm thêm tin tức về Ulysses.

Khi Minerva hóa thành đại bàng bay đi, Nestor nhận ra vị khách Mentor chính là nữ thần và cầu xin bà phù hộ cho gia đình mình. Ông giữ Telemachus ở lại qua đêm, nhất quyết không để con trai của người bạn cũ phải ngủ trên tàu. Sáng hôm sau, Nestor tổ chức lễ hiến tế một con bò cái có cặp sừng được dát vàng để tạ ơn Minerva. Sau nghi lễ và bữa ăn thịnh soạn, ông chuẩn bị xe ngựa, lương thực và ngựa khỏe cho Telemachus, đồng thời cử Pisistratus đi cùng chàng đến Lacedaemon. Hai người khởi hành, nghỉ đêm tại Pherae trong nhà Diocles, rồi tiếp tục lên đường vào sáng hôm sau. Chuyến đi của Telemachus vì thế bước sang chặng mới, hướng đến cuộc gặp Menelaus để tìm kiếm thêm sự thật về người cha mất tích.