Oliver Twist chào đời trong một nhà tế bần thuộc một thị trấn không được nêu tên, nơi những người nghèo khổ phải sống nhờ sự trợ giúp của giáo khu. Ngay từ những giây phút đầu tiên, sự sống của cậu bé đã vô cùng mong manh. Sau khi được bác sĩ phẫu thuật của giáo khu đỡ đẻ, Oliver nằm thoi thóp trên chiếc đệm rơm nhỏ, dường như đang đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Người kể chuyện châm biếm rằng việc sinh ra trong nhà tế bần, dù chẳng phải điều đáng ao ước, lại có thể là điều tốt nhất đối với Oliver, bởi nếu được bao quanh bởi những người thân quá lo lắng và các thầy thuốc tận tâm, cậu có lẽ đã không thể sống sót. Trong căn phòng lúc ấy chỉ có một bà lão nghèo, đã ngà ngà say vì uống bia, cùng một bác sĩ làm việc theo hợp đồng. Cuối cùng, sau vài lần vật lộn, Oliver cũng bắt đầu thở, hắt hơi rồi cất tiếng khóc thật to. Tiếng khóc ấy đánh dấu sự sống sót của cậu, đồng thời báo hiệu với những người trong nhà tế bần rằng giáo khu vừa có thêm một miệng ăn cần nuôi dưỡng.
Khi Oliver vừa cất tiếng khóc đầu tiên, người mẹ trẻ đang nằm trên chiếc giường sắt yếu ớt ngẩng đầu khỏi gối và tha thiết xin được nhìn thấy con trước khi chết. Bác sĩ tiến đến bên giường, nhẹ nhàng khuyên cô đừng nghĩ đến cái chết, còn bà lão hộ sinh cũng cố an ủi bằng cách kể về những gian truân của việc làm mẹ và số phận những đứa con của chính mình. Tuy nhiên, những lời ấy không thể xoa dịu người phụ nữ đang hấp hối. Cô chỉ lắc đầu, đưa tay về phía đứa trẻ. Bác sĩ đặt Oliver vào vòng tay mẹ, và cô hôn lên trán con bằng đôi môi lạnh ngắt, đưa tay vuốt mặt rồi hoảng hốt nhìn quanh. Chỉ một lát sau, cô run rẩy ngã xuống và qua đời. Những người có mặt cố xoa ngực, bàn tay và thái dương cô, nhưng mọi nỗ lực đều vô ích. Bác sĩ cuối cùng xác nhận rằng cô đã chết, còn bà lão nhặt chiếc nút chai của lọ rượu vừa rơi trên gối rồi bế đứa trẻ lên.
Trước khi rời đi dùng bữa tối, bác sĩ dặn bà lão cho Oliver ăn một ít cháo loãng nếu cậu khóc nhiều, sau đó hỏi người mẹ đến từ đâu. Bà lão kể rằng cô được đưa đến nhà tế bần vào đêm trước theo lệnh của viên giám sát, sau khi được phát hiện nằm trên đường phố. Đôi giày của cô đã mòn rách vì phải đi bộ một quãng đường dài, nhưng không ai biết cô xuất thân từ đâu hay định đi đến đâu. Khi kiểm tra bàn tay người chết, bác sĩ nhận thấy cô không đeo nhẫn cưới và lắc đầu trước một câu chuyện nghèo khổ quá quen thuộc. Sau khi ông rời đi, bà lão lại uống rượu rồi bắt đầu mặc quần áo cho Oliver. Người kể chuyện nhấn mạnh sức mạnh của trang phục trong việc phân định địa vị xã hội: khi chỉ được quấn trong tấm chăn, Oliver có thể là con của một nhà quý tộc hoặc một kẻ ăn mày, nhưng bộ quần áo cũ kỹ, ngả vàng của nhà tế bần lập tức xác định thân phận của cậu.
Từ một đứa trẻ chưa có dấu hiệu nào cho thấy địa vị hay số phận, Oliver bị đóng dấu thành trẻ mồ côi của nhà tế bần, một kẻ nghèo đói thấp kém phải chịu đòn roi, khinh miệt và không được ai thương xót. Cậu tiếp tục khóc vang, trong khi người kể chuyện mỉa mai rằng nếu Oliver hiểu được mình đã trở thành đứa trẻ mồ côi, hoàn toàn phụ thuộc vào lòng nhân từ của các viên chức giáo khu, tiếng khóc của cậu hẳn còn lớn hơn nữa.